ფრაზეოლოგიური ერთეულები ტაოურ დიალექტში
DOI:
https://doi.org/10.52340/PUTK.2026.30.11საკვანძო სიტყვები:
ქართული დიალექტოლოგია, ტაოური დიალექტი, დიალექტური ლექსიკა, ფრაზეოლოგიზმებიანოტაცია
ისტორიულ ტაოში საუკუნეების განმავლობაში თურქული ენის ძლიერი გავლენის შედეგად, სამწუხაროდ, ქართული ენის პოზიციები ნელ-ნელა სუსტდება, რაც ასიმილაციის უწყვეტ პროცესზე მიანიშნებს. ტაოში ოფიციალური ურთიერთობის ენა თურქულია, რომელიც თურქეთის სახელმწიფო ენაა და ყველა სფეროში ფუნქციონირებს, ქართული კი ოჯახში, შინაურ გარემოში გამოიყენება და აქაც ქართულს არცთუ იშვიათად თურქული უწევს მეტოქეობას. მიუხედავად არათანაბარი ბილინგვური გარემოსი, ტაოს მაღალმთიან სოფლებში (ხევაი, ქვაბაი, ბალხი) მცხოვრებ ქართველთა მეტყველებაში დღემდე მეტ-ნაკლებად დაცულია ქართული ენის ძირითადი მახასიათებლები. ამ თვალსაზრისით საინტერესოა ლექსიკა.
კვლევისას გამოვიყენეთ საველე პირობებში, დიალექტოლოგიური ექსპედიციების პერიოდში, 2006-2025 წლებში ტაოში, პარხლისწყლის ხეობის ქართულ სოფლებში, ადგილობრივი ქართველებისგან ჩაწერილი დიალექტური ტექსტები (აუდიო- და ვიდეომასალა). ტაოურის მონაცემები შედარებულია ქართული სალიტერატურო ენისა და დიალექტების მასალასთან და წარმოჩენილია ამ მხრივ არსებული მსგავსება-განსხვავებები. ტაოურ დიალექტში დადასტურებული ხატოვანი ფრაზები, ანდაზა-შეგონებანი და მყარი გამოთქმები ძირითადად საერთოქართულია; გვხვდება ქართულ სალიტერატურო ენასა და კილოებში; მათი ნაწილი ტაოურში გარკვეული სტრუქტურული თუ სემანტიკური ცვლილებით იხმარება. ფრაზეოლოგიურ ერთეულთა ნაწილი ტაოური მეტყველებისთვის სპეციფიკური ჩანს. ისინი საკუთრივ დიალექტურია ან კიდევ თურქული ენის მეშვეობით გაჩნდა. გაანალიზებული ლექსიკური მასალა მნიშვნელოვანია ტაოელ ქართველთა ენის, ისტორიისა და კულტურის შესწავლის კუთხით. მასში ირეკლება ტაოს მკვიდრ ქართველთა ენობრივ-ეთნიკური იდენტობის მნიშვნელოვანი წახნაგები, ტაოს ისტორიისა და თანამედროვე ყოფის ამსახველი მოვლენები, სოციალური ურთიერთობები... გამოთქმებში შეიმჩნევა თურქული ენის გავლენაც: ზოგან ქართული სიტყვა თურქული მასალით არის შეცვლილი. მსგავსი გამოთქმები ტაოში არსებულ ენობრივ ვითარებას გამოხატავს და ქართული და თურქული ენობრივ-კულტურული ინტერფერენციის პროცესს გვიჩვენებს.
წყაროები
Neiman 1978: Neiman A., Dictionary of Georgian Synonyms. 3rd edition: Tbilisi, Publishing House "Education", 1978.
Orbeliani 1991: Orbeliani S.-S., Georgian Dictionary. Tbilisi, Publishing House "Merani", 1991.
Oniani 1966: Oniani A., Georgian Idioms. Publishing House "Nakaduli", Tbilisi, 1966. http://openlibrary.ge/bitstream/123456789/9100/1/Kartuli%20idiomebi-oniani.pdf Verification:: 10.02.2026.
Sakhokia 1979: Sakhokia T., Georgian figurative words and expressions. Tbilisi, Publishing House “Merani”, 1979.
Paghava.. 2020: Paghava M., Tsintsadze M., Baramidze M., Chokharadze M., Shioshvili Sh., Khalvashi R., Mgeladze N., Shashikadze Z., Khalvashi M., Chkhvimiani J., Karalidze J., Tao (monograph). Publishing House "Meridiani", Batumi, 2020.
Paghava.. 2024: Paghava M., Tsintsadze M., Baramidze M., Taoist Dialect of the Georgian Language (Research, Materials, Dictionary). Publishing House "Meridiani", Batumi, 2024.
Putkaradze 1993: Putkaradze Sh., Georgian of Our Own, Book I. Publishing House "Adjara", Batumi, 1993.
Database of Georgian Idioms and Proverbs Funds https://idioms.tsu.ge/?cat=18 Verification: 14.02.2026.
Georgian Dialect Corpus (http://www.corpora.co/#/corpus). Verification: 14.02.2026.
Explanatory Dictionary of the Georgian Language (https://ena.ge/explanatory-online). Verification: 14.02.2026.
Exped. Material: Dialect material recorded in Tao by the author of the article in 2008-2025. Stored in the Prof. Tariel Putkaradze Scientific-Research Center of Kartvelology at the Faculty of Humanities of the Georgian State University.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
Attribution 4.0 International CC BY 4.0 Deed ლიცენზიის ფაგლებში ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ჟურნალი სარგებლობს პირველი, ექსკლუზიური გამოქვეყნების უფლებით, საავტორო უფლებების მიღების გარეშე.
