რთული ფუძის ზმნები თურქეთელ ქართველთა მეტყველებაში
DOI:
https://doi.org/10.52340/PUTK.2026.30.19საკვანძო სიტყვები:
თურქეთელ ქართველთა მეტყველება, სიტყვაწარმოება, ზმნა, რთული ფუძეანოტაცია
ზმნა ქართული ენის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მეტყველების ნაწილია, რომელიც განსხვავებულია თავისი პოლიპერსონალიზმითა და წარმოების მრავალფეროვნებით. ის არის გამძლე, ყველაზე მეტად დაცული გავლენებისაგან დროსა და სივრცეში.
ქართული ზმნის ამ თვისებებმა განაპირობა ჩვენი დაინტერესება იმით, თუ როგორია ზმნური სიტყვაწარმოება საქართველოს თურქეთში მცხოვრებ ქართველთა მეტყველებაში. აქედან გამომდინარე, ჩვენი ნაშრომის მიზანია თურქეთელ ქართველთა მეტყველებაში შემონახული რთული ფუძის მქონე ზმნების შესწავლა, სტრუქტურულ-სემანტიკური ანალიზი და ქართული ენის დიალექტებისა თუ ზეპირი მეტყველების მონაცემებთან შედარება, ამავე დროს დაზუსტება ზმნის სიტყვაწარმოებასთან, სტრუქტურასთან დაკავშირებული ზოგიერთი სადავო საკითხისა, კერძოდ, სამეცნიერო ლიტერატურაში არსებული ტერმინებისა: „რთული ზმნა“, „ზმნური კომპოზიტი“, „შერწყმული ზმნ(ა)ები“... ყოველივე ეს განაპირობებს ჩვენი კვლევის აქტუალურობასაც.
ნაშრომში განხილულია ზმნურ ფორმათა წარმოების სხვადასხვა შემთხვევა, კერძოდ: 1. კომპოზიტში ზმნური ანტონიმია (აწევდენ-დადებდენ...); 2. და კავშირიანი წარმოება (გააწურა და გამააწურა = გასწია და გამოსწია...); 3. უარყოფითნაწილაკიანი ზმნა, მაგალითად, არდუჩა/ადუჩა (< არ + დუურჩა = არ დარჩა, ადგილის სახელი); 4. ორმაგი სემანტიკის, რთული
სტრუქტურის ზმნები (თხრაშდამიცა = დაარტყა, ცემა; ლაწდამიცა – სილა გააწნა, გაულაწუნა); 5. ორკომპონენტიანი ძირის ზმნური ფორმები (მუუხელფეხოს = ხელი გაუმართოს, დაეხმაროს; დაათვალყურე = დაათვალიერე...) და სხვა. გამოყოფილია როგორც თურქულენოვანი, ისე შერეული, თურქულ-ქართული, სპარსულ-არაბული ზმნური ლექსიკური ერთეულები.
დიალექტური მასალის ანალიზი იძლევა დასკვნის გამოტანის საშუალებას, რომ თურქეთელ ქართველთა მეტყველებაში არსებული რთული ფუძის ზმნები, მიუხედავად თურქული ენის გავლენისა, უმეტესად საერთოქართველურია, სისტემურია ქართული ენისათვის.
წყაროები
Kikvadze... 2016: Kikvadze M., Saghinadze R., Verb forms of “Hamidie” in Georgian. “Works”, 1. Adjara Autonomous Republic of the National Academy of Sciences, Regional Scientific Center, Batumi. 2016.
Paghava... 2016: Paghava M., Tsintsadze M., Baramidze M., Chokharadze M., Shioshvili T., Mamuladze Sh., Khalvashi R., Mgeladze N., Shashikadze Z., Karalidze J., Klarjeti (monograph). “Motherland”. Batumi. 2016.
Paghava... 2020: Paghava M., Tsintsadze M., Baramidze M., Chokharadze M., Shioshvili T., Khalvashi R., Mgeladze N., Shashikadze Z., Khalvashi M., Chkhvimiani J., Karalidze J., Tao (monograph). “Meridiani”. Batumi. 2020.
Putkaradze 1993: Putkaradze Sh., The Georgian Language of “Chveneburebi” in Turkey, book II, Adjara Journal-Newspaper Publishing House, Batumi. 1993.
Shanidze 1980: Shanidze A., Works, Vol. III, Tbilisi University Publishing House. Tbilisi. 1980.
Electronic Resources:
Explanatory Dictionary of the Georgian Language: https://www.ena.ge/explanatory-online.Retrieved: 24.01.2026.
Georgian Dictionary: https://www.ganmarteba.ge/word/%E1%83% AD%E 1%83%98%E1%83%9E%E1%83%AD%E1%83%98%E1%83%9E%E1%83%98. Retrieved: 20.01.2026.
Georgian Dialectal Corpus: http://www.corpora.co/#/corpus. Retrieved: 24.01.2026.
The Georgian Dictionary of “Chveneburebi”: http://corpora.co/#/dictionaries). Retrieved: 20.01.2026.
Unified Dictionary of the Old Georgian Language: http://www.nplg.gov.ge/saskolo/index.php?a=list&d=44&p=7&w1=%E1%83%9B&w2=%E1%83%98. Retrieved: 24.01.2026.
Zedginidze 2014: Zedginidze G., Javakhian Dictionary. “Saunje”. Tbilisi. 2014: http://www.nplg.gov.ge/gwdict/index.php?a=term&d=28&t=19574. Retrieved: 24.01.2026.
ჩამოტვირთვები
გამოქვეყნებული
გამოცემა
სექცია
ლიცენზია
Attribution 4.0 International CC BY 4.0 Deed ლიცენზიის ფაგლებში ყველა უფლება ეკუთვნით ავტორებს. ჟურნალი სარგებლობს პირველი, ექსკლუზიური გამოქვეყნების უფლებით, საავტორო უფლებების მიღების გარეშე.
